Hans Melchers Fonds
Home | Bestuur | STATUTEN | Contact
Recent | Rechtspraak | Alle uitspraken | EHRM | Raad v/d Journalistiek | Journalistieke Codes

Print uitspraak
belediging, vrijheid van meningsuiting, hoor en wederhoor, waardeoordelen, feitelijke aannemelijk gemaakte/feitelijk onderbouwde berichtgeving
instantie:
Rechtbank Haarlem (pres.)
datum:
04-05-1999
partijen:
Landmark Education Corporation/VNU Tijdschriften B.V.
medium:
weekblad Panorama
vindplaats
In print: Mediaforum 1999-6, nr. 33
annotator:
-
samenvatting:
In een artikel gepubliceerd in Panorama is Landmark genoemd in een overzicht van in Nederland actieve sekten met een beschrijving van hun leider(s), aantal volgelingen, leer, achtergronden e.d. Over de kwalificatie ‘sekte’ oordeelt de rechter dat deze ongefundeerd is en daarmee onrechtmatig, ook in het licht van door gedaagde (Panorama) aangedragen en in het artikel gebruikte omschrijvingen en bronnen over wat een sekte is. Mede gezien de context van het gehele artikel, waarin sekten en hun ‘leiders naar verdoemenis’ worden besproken, acht de rechter een passage over de leider van Landmark onrechtmatig. De overige ‘kwalificaties en karakteristieken’, gedaan door Panorama zelf of opgetekend naar aanleiding van berichten in het nieuws, onder het kopje ‘kwam in het nieuws door’, zijn niet onrechtmatig. Deze zijn ofwel voldoende gefundeerd en genuanceerd ofwel zodanig als mededelingen uit andere bronnen gepresenteerd dat daarmee door Panorama voldoende afstand wordt genomen en voldoende evenwicht wordt geschapen in het beeld van Landmark. Uit het voorgaande vloeit tevens voort dat Panorama geen wederhoor behoefde toe te passen alvorens te publiceren zoals zij in dit concrete geval heeft gedaan. Vanuit haar discretionaire bevoegdheid wijst de rechter, gezien omstandigheden, de vordering tot rectificatie af.
 
uitspraak
Rechtbank Haarlem (pres.) 4 mei 1999

Vonnis in kort geding in de zaak van:



De rechtspersoon naar buitenlands recht Landmark Education Corporation,
gevestigd en kantoorhoudende te San Francisco, Verenigde Staten
van Amerika,
eiseres, procureur mr R.F. Meijer, advocaten mrs M. Dellebeke en T.M.
Kolle te Amsterdam,

tegen

de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid
VNU Tijdschriften B.V., gevestigd en kantoorhoudende te Haarlem,
gedaagde, procureur mr H.K. Garvelink, advocaat mr E.M. Polak te
Amsterdam.

Eiseres zal hierna worden aangeduid als ‘Landmark’, gedaagde als
‘Panorama’.


1 Verloop van de procedure

1.1 Ter terechtzitting van 19 april 1999 heeft Landmark overeenkomstig
de dagvaarding gesteld en gevorderd als hierna sub 2.2. weergegeven.

1.2 Na toelichting op de vordering van de zijde van Landmark, verweer
van de zijde van Panorama en verder debat in tweede termijn hebben
partijen onder overlegging van de stukken vonnis gevraagd. De uitspraak
daarvan is bepaald op heden.


2 Het geschil van partijen

2.1 De vaststaande feiten

In dit geding kan van het volgende worden uitgegaan:

a Medio januari 1999 publiceerde het weekblad Panorama – een uitgave
van VNU– een artikel onder de titel ‘Nederland sektenland’, dat in totaal
16 bladzijden besloeg (bladzijden 3752).

b De bladzijden 3839 bevatten een inleiding. De aanhef daarvan luidt als
volgt:
‘Het woord ‘sekte’ is afgeleid van het Latijnse woord sequi, dat volgen
betekent. Volgens het woordenboek wordt een sekte gevormd door
“volgelingen van een geestelijke stroming, die in onderdelen afwijkt van
een grotere waaruit zij is voortgekomen”. In het taalgebruik heeft het
woord sekte echter een zeer negatieve lading gekregen.’
Op bladzijde 39 staat in een kader de navolgende tekst:
‘ZO HERKENT U EEN SEKTE
Stichting De Keursteen hanteert een checklist met sekteeigenschappen.
Hieronder volgt een selectie uit deze lijst:
* De groep is geheel gefixeerd op een in leven zijnde charismatische
leider die door de leden welhaast willoos wordt gevolgd.
* De leider dicteert soms tot in detail hoe de leden moeten denken en doen.
Bijvoorbeeld: leden moeten toestemming vragen voor het aangaan van
nieuwe contacten, huwelijk, werk. De leider bepaalt of bepaalde kleding,
makeup, opvoeding van kinderen acceptabel is.
* De groep is elitair, claimt een speciale verheven status voor zichzelf.
* De leider zegt speciale gaven te hebben ontvangen en wil daarmee de
mensheid redden.
* De leider kweekt onterechte schuldgevoelens aan bij de leden teneinde
ze onder de duim te houden.
* Het lidmaatschap van de groep vereist dat leden breken met familie,
vrienden, eigen vroegere idealen en belangen.
* Vragen, twijfels en afwijkende meningen worden ontmoedigd of zelfs
bestraft.’

c In de daarop volgende bladzijden 4049 passeren vier ‘sektes’ de revue, en
worden in aparte kaders vijf ‘leiders naar de verdoemenis’ beschreven.

d De afsluitende bladzijden 5052 bevatten –wederom onder de kop
‘Nederland Sektenland’– een overzicht van tien in Nederland actieve
‘sekten’, met een beschrijving van hun leider(s), aantal volgelingen, leer,
achtergronden e.d.

e In dit overzicht komt ook Landmark voor, en wel met de navolgende
omschrijving:
‘Landmark Forum
Internationaal leider: Jack Rosenberg, oftewel Werner Erhard.
Aantal deelnemers in Nederland: Duizenden.
Gevestigd in: Cursussen door geheel Nederland.
Landmark verzorgt cursussen op het gebied van persoonlijke groei en
zelfbewustzijn. Deelnemers worden lange tijd in groepen opgesloten en
onder druk gezet om “hun onderbewuste grenssteen (landmark) te
onderzoeken en die te doorgronden”. Zo kan een “algehele bevrijding”,
bereikt worden. Landmark heeft vestigingen in dertien landen, de Nederlandse
vestiging is één van de snelst groeiende.
Kwam in het nieuws door: Critici noemen Landmark een ‘psychosekte’,
waar men voor veel geld gebrainwashed wordt. Volgens dezelfde critici
is Jack Rosenberg, die zichzelf Werner Erhard noemt, de grote man
achter Landmark Forum. Erhard begon twintig jaar geleden zijn Erhard
Seminar Training (EST), ooit onderwerp van een aantal psychiatrische
studies in Amerika en Engeland vanwege het feit dat een aantal deelnemers
langdurig psychotisch werd na het volgen van de “cursus”. Ze
kregen last van grootheidswaanzin, paranoia en waanideeën. Estaanhangers
werden ook wel estholes genoemd; cursussen begonnen met de
uitroep van de cursusleider: “I am God! You are all assholes!” Volgens
psychiater Peter Henneman van het Amsterdamse Riagg is ook het
bijwonen van Landmarksessies “niet zonder risico’s”.
Naast deze kritiek hebben verschillende deelnemers aan Landmark
Forum in het verleden geklaagd dat zij werden vernederd en onder druk
gezet om volgende cursus te nemen. Wie dat niet doet, krijgt regelmatig
telefoontjes van Landmarkers die blijven aandringen nog een cursus te
volgen. Een driedaagse basiscursus kost bijna duizend gulden, vervolgcursussen
een veelvoud daarvan.’

f Op het internet valt te raadplegen
‘An excerpt from the book Cults In Our Midst, by Dr. Margaret Singer.
Copyright 1995 by Margaret Singer. Published by JosseyBass Publishers’,
Dit excerpt bevat onder meer de navolgende passages:
(i) ‘There are many advancement programs, workshops, seminars, and
training sessions currently utilized by companies and corporations in the
United States and elsewhere that are legitimate in their intentions and
often effective in their outcomes.
Some of these programs have incorporated new ideas and new ways of
thinking, which is why, on occasion, they are referred to as New Age
training programs. This in itself does not make them harmful or of evil
intent. Yet, a small but significant portion of these programs are not what
they appear to be. In some cases, they are fronts for cults or other
organizations using thougthreform processes that can cause considerable
psychological harm and turmoil and can even precipitate psychoses
in some employees without delivering any increased skill, productivity,
profit, or other purported benefit.
(…..)
There are three primary reasons for discussing such programs in this
book.
(…..)
The second reason is to bring attention to the fact that certain training
programs use the same types of intense influence techniques that are
identical with cults. Also, many of these programs are actually recruiting
venues for certain cults. Cults have put on threepiece suits and come
directly into the workplace, disguised as selfimprovement management
courses.’
(ii) ‘On federal court orders, I have attended six large group awareness
training sessions (sponsered by est, the Forum, Lifespring, and PSI
World) and have interviewed dozens of persons who have attended these
(…)
The Forum and Transformational Technologies.
Around 1971, Werner Erhard established est (Erhard Seminars Training),
which in 1985 reemerged as the Forum. Although Erhard sold his interest in the
Forum a number of years ago, the program is still being offered. A recent
promotional brochure describes te Forum as “a lasting breakthrough”, its
methods a “challenging, rigorous inquiry.” It says that “the actual breakthrough
of the Forum is generated by the participants themselves, as they individually
come to grips with their own profound possibility of being.”
Like other training programs, the Forum is sold worldwide. For example,
the public sector in Great Britain was targeted by Landmark Education
International offering the Forum course. After the director of education
in Britain’s largest municipality attended an introductory session, he
warned his staff that Landmark was working through the city councilors,
getting those who had taken the initial course to recruit more participants.
In another region, at least one former employee filed a lawsuit
against her employer, claiming that she suffered a nervous breakdown as
a result of four day course.’
186 Mediaforum 1999-6
Jurisprudentie nr.
(iii) ‘Thus I call attention here, as I did earlier in describing cult
recruitment, to the uninformed state in wich many employees and
individuals are sent or go on their own to various training programs and
work related or selfimprovement seminars. They learn what the program
is about only after it becomes difficult to leave it. The primary barrier to
leaving, of course, is that they might lose their jobs by offending the boss
who sent them to the program and perhaps seems enamored of it. Yet in
the examples just given, we can sense the devastation that can be wrought
when employees are made to attend training programs that are not the
excellent ones that exist for skills training and jobrelated behavior but
instead are meant to ‘transform’ (and in some cases recruit) employees
for less than noble purposes.’
(iv) ‘Religious issues aside, the pronounced psychological nature of
many of the exercises within many of these programs is of concern. We
cannot deny the fact that they grew out of the highly confrontational
group therapy techniques introduced by the encounter, sensitivity, and
large group awareness training movements. And in many ways, these
psychological techniques are little different from the influence processes
used in today’s cults to achieve attitudinal change. This is apparent in the
psychological and behavioral effects produced, and in the appearence of
a certain number of psychological casualties during and after participation
in some of these training programs.’

2.2 De vordering en de grondslag daarvan

Landmark vordert:
I gedaagde te gebieden om in de eerstvolgende editie van Panorama in de
inhoudsopgave in een duidelijk kader, in een extra groot lettertype, de
volgende tekst te (laten) plaatsen:
‘Rectificatie Landmark Education
In de Panorama van 1320 januari jl. (nr 3) hebben wij een bijlage over
“Sekten in Nederland”, gepubliceerd. In het overzicht van sekten hebben
wij Landmark Education opgenomen. De karakterisering van Landmark
Education als “sekte” kunnen wij echter niet rechtvaardigen. Landmark
Education is geen sekte, maar een commerciële onderneming die cursussen
aanbiedt. Landmark Education voldoet aan geen van de kenmerken
van een sekte, zoals deze door ons zijn opgesomd. Voorts hebben wij in
dat verband diverse onjuistheden gepubliceerd. Zo is Werner Erhard niet
de “internationaal leider” van Landmark Education. Landmark Education
heeft geen “leider; de aandelen in het bedrijf worden gehouden door
het personeel. Erhard heeft slechts een deel van de leertechnieken
ontwikkeld die in de onderwijsprogramma’s van Landmark Education
gebruikt worden. Erhard is zelfs nooit aandeelhouder of werknemer van
Landmark Education geweest. Ook zijn onjuist de stellingen dat deelnemers
zouden worden opgesloten en/of onder druk zouden worden gezet.
Tevens hebben wij in deze publicatie voor Landmark Education schadelijke
stellingen overgenomen zonder deze op juistheid te controleren. Dit
geldt onder meer voor de stelling dat deelnemers zouden worden “gebrainwashed”;
voor het overnemen van deze beschuldiging hadden wij onvoldoende
grond. Bovendien hebben wij –ten onrechte– deze stellingen
overgenomen zonder aandacht te besteden aan andersluidende meningen.
Ook hebben wij ten onrechte Landmark Education niet benaderd
voor commentaar. Aldus was deze publicatie voor Landmark Education
onnodig grievend en schadelijk. Bij vonnis van (…) heeft de President van
de Arrondissementsrechtbank te Haarlem genoemde publicatie onrechtmatig
geoordeeld en ons gelast deze rectificatie te plaatsen.
Panorama.’,
danwel een tekst als de president juist acht, zulks op straffe van verbeurte
van een dwangsom van ƒ50.000, voor elke editie waarmee gedaagde in
verzuim is aan dit gebod te voldoen, danwel een dwangsom als de
president juist acht;
II gedaagde te verbieden een soortgelijke mededeling met betrekking tot
Landmark Education, als vervat in de publicatie in Panorama d.d. 1320
januari 1999, te (doen) herhalen, zulks op straffe van verbeurte van een
dwangsom van ƒ150.000, per overtreding van dit gebod, danwel een
dwangsom als de president juist acht;
III gedaagde te gebieden aan eiseres als voorschot op de te betalen
schadevergoeding een bedrag te betalen van ƒ30.000,-, danwel een
bedrag als de president juist acht;
IV gedaagde te veroordelen in de kosten van dit geding.

2.3 Panorama heeft gemotiveerd verweer gevoerd.
Daarop zal, voor zover van belang, bij de beoordeling van het geschil
nader worden ingegaan.


3 Beoordeling van het geschil

3.1 Landmark beschrijft zichzelf als een commerciële onderneming die
een aantal cursussen aanbiedt op het gebied van het verbeteren van
communicatie en ‘persoonlijke effectiviteit’.
Doel van het onderwijs is ‘het uitbreiden van je eigen effectiviteit,
verdieping van de bevrediging in het opbouwen van je carrière en het
onderhouden van relaties met vrienden en familie, risico’s en verandering
worden een kans in plaats van een probleem, en een opmerkelijke
verhoging van je productiviteit wordt bereikt’. Landmark verzorgt ook
veel cursussen voor bedrijven. Het zijn op Amerikaanse leest geschoeide,
kortdurende en (mede daarom) intensieve cursussen, aldus nog steeds
Landmark.

3.2 Landmark heeft op twee ‘niveau’s’ bezwaar tegen de publicatie: zij
verzet zich tegen (1) het feit dat Panorama Landmark in het overzicht/
kader van sekten heeft opgenomen, en (2) de onjuiste en schadelijke
kwalificaties en karakteristieken die in dat verband aan Landmark zijn
toegekend. Daarbij is het ook van belang dat Panorama Landmark niet
heeft benaderd voor verificatie van de stellingen of voor het bieden van
de gelegenheid voor het geven van commentaar op de stellingen, zo
betoogt Landmark.

Ad (1): De kwalificatie ‘sekte’

3.3 Onmiskenbaar is dat Landmark in de publicatie van Panorama wordt
gekwalificeerd als een sekte, een woord dat volgens de aanhef van de
publicatie ‘in het taalgebruik een zeer negatieve lading heeft gekregen’.

3.4 Deze kwalificatie is ongefundeerd, omdat Panorama zelfs achteraf
geen definitie van het begrip ‘sekte’ heeft kunnen aanhalen waaraan
Landmark zou voldoen, en onweersproken heeft gelaten dat Landmark in
elk niet voldoet aan zelfs maar één van de kenmerken, die aan het begin
van het artikel worden opgesomd in het kader ‘zo herkent u een sekte’.
(2.b.). De betekenis van deze opsomming wordt nog versterkt doordat in
het vervolg van het artikel talrijke groeperingen worden genoemd die wèl
enige, zo niet alle opgesomde kenmerken vertonen.

3.5 In het licht hiervan komt geen betekenis toe aan de door Panorama bij
pleidooi genoemde bronnen, waarin Landmark zonder enige nadere
explicatie een sekte wordt genoemd.
Op dezelfde grond komt overigens evenmin betekenis toe aan de (betwiste)
stelling van Landmark als zou Dr. Singer (bij een niet opgehelderde
gelegenheid, en in een niet opgehelderde context) hebben verklaard: ‘I do
not believe that either Landmark or The Landmark Forum is a cult, sect,
or meets the criteria of a cult or sect.’

3.6 Panorama heeft ook bronnen aangehaald waarin –zeer kort samengevat–
wordt betoogd dat Landmark beïnvloedingstechnieken gebruikt, die
ook in sektes worden gehanteerd. Als voorbeeld daarvan is onder 2.f. dr.
Singer geciteerd, omdat die bron –als enige– door beide partijen als
autoriteit wordt aangemerkt. Het laat zich dan ook denken dat Panorama,
onder verwijzing naar bronnen van deze strekking, enig verband had
mogen leggen tussen het verschijnsel Landmark en het verschijnsel
sekte. Een dergelijke nuance valt echter in het artikel van Panorama niet
te vinden. Panorama heeft Landmark zonder meer een sekte genoemd, en
is in de publicatie uitgegaan van een begrip ‘sekte’ waaraan Landmark
niet voldoet. Aldus heeft Panorama onrechtmatig gehandeld.

Ad (2): De afzonderlijke ‘kwalificaties en karakteristieken’

3.7 De door Landmark gewraakte passages zijn deels eigen mededelingen
van Panorama (2.a.), deels geplaatst achter het tussenkopje ‘kwam in
het nieuws door’ (2.b.).

Ad (2a): De eigen mededelingen van Panorama

3.8 Landmark heeft bezwaar tegen de passage: ‘internationaal leider:
Jack Rosenberg, oftewel Werner Erhard’.

3.9 Dit bezwaar is gegrond. Landmark heeft onweersproken gesteld dat
weliswaar de door haar gebruikte leertechnieken deels zijn ontwikkeld
door Erhard, maar dat Erhard nooit aandeelhouder of werknemer van
Landmark is geweest.

3.10 Evenzeer gegrond is het betoog van Landmark dat de term ‘leider’
in de context van de onderhavige publicatie zeer negatieve connotaties
heeft. Op voorgaande bladzijden behandelt Panorama een aantal ‘leiders
naar de verdoemenis’, die –volgens Panorama– ieder tientallen tot
honderden volgelingen de dood in gedreven zouden hebben. In een kader
naast de tekst over Landmark figureert een laatste ‘leider naar de
verdoemenis’, te weten Koresh, bekend geworden door het incident in
Waco, Texas, waarbij (volgens Panorama) 75 doden vielen.

3.11 Deze passage is dus onrechtmatig.

3.12 Landmark verwijt daarnaast aan Panorama te hebben geschreven
‘dat deelnemers worden opgesloten’. Landmark presenteert dit als een
citaat uit de publicatie.

3.13 Het citaat is vals. Panorama heeft geschreven ‘dat deelnemers in
groepen worden opgesloten’, en daardoor, anders dan in het valse citaat,
voldoende afstand gehouden van de suggestie dat de deelnemers fysiek
van hun vrijheid zouden worden beroofd.

3.14 Even vals is het citaat als zouden ‘de deelnemers onder druk worden
gezet’. Panorama schrijft ‘dat de deelnemers onder druk worden gezet om
‘hun onderbewuste grenssteen (landmark) te zoeken en die te doorgronden’’.

3.15 De werkelijke tekst van de passage die Landmark hier op het oog
heeft is niet onrechtmatig, omdat zij voldoende steun vindt in de passage
uit het werk van dr. Singer, die onder 2.f. sub (iii) is geciteerd.

Ad (2b): ‘Kwam in het nieuws door’

3.16 Panorama heeft genoegzaam aangetoond dat al hetgeen is vermeld
achter het tussenkopje ‘kwam in het nieuws door’ terug te vinden is in
anterieure bronnen. Aldus valt niet af te dingen op de mededeling van
Panorama dat Landmark op de aangegeven wijze in het nieuws gekomen
is.

3.17 Feitelijk onjuist is het betoog van Landmark dat Panorama de aan
haar bronnen ontleende stellingen tot de hare heeft gemaakt, dan wel deze
als juiste en terechte waarschuwingen heeft gepositioneerd. Voor zover
in dit onderdeel van de publicatie een eigen stellingname van Panorama
besloten ligt, dan slechts deze dat de kritische geluiden van haar bronnen
de aandacht van het publiek waard zijn.

3.18 Rechtens onjuist is het betoog van Landmark dat Panorama afstand
had moeten nemen van haar bronnen, en/of balans in de berichtgeving
had moeten aanbrengen door aandacht te besteden aan tegengestelde
meningen. De publicatie pretendeert immers niet een vergelijkend warenonderzoek
te presenteren, de publicatie beoogt klaarblijkelijk te
waarschuwen tegen gevaren, die volgens de door Panorama geraadpleegde
bronnen verbonden zijn aan de consumptie van het product van
Landmark. Het staat Panorama vrij dat te doen zonder te vermelden dat
(bijvoorbeeld) het merendeel van de deelnemers niet psychotisch wordt,
of dat (wellicht) een aantal van hen enthousiast huiswaarts keert.

3.19 Uit het voorgaande vloeit tevens voort dat Panorama geen wederhoor
behoefde toe te passen alvorens te publiceren zoals zij in dit concrete
geval heeft gedaan.

De gevorderde rectificatie

3.20 Uit het voorgaande volgt dat Panorama in elk geval niet behoeft te
rectificeren op de wijze die Landmark heeft voorgesteld. Een deel van de
gewraakte passages is immers niet onrechtmatig bevonden. De vraag rijst
of er termen zijn Panorama te veroordelen tot rectificatie van de passages
die wèl onrechtmatig zijn bevonden. In dit opzicht heeft de rechter een
discretionaire bevoegdheid.

3.21 Vooropgesteld wordt dat de onrechtmatig bevonden passages (Landmark
zou een sekte zijn naar de betekenis van dat woord, waarvan in de
rest van het artikel wordt uitgegaan; Landmark zou een ‘internationaal
leider’ hebben) zeer kwaadaardig zijn.

3.22 Anderzijds is rectificatie een sanctie die de vrijheid van meningsuiting
beperkt (NJ 1996, 346), en die derhalve –ingevolge artikel 10 lid 2
EVRM– slechts kan worden opgelegd indien dat noodzakelijk is ter
bescherming van de goede naam van Landmark.

3.23 Juist vanuit deze gezichtshoek –de vrijheid van meningsuiting–
komt het onwenselijk voor om Panorama te veroordelen tot het plaatsen
van een tekst waarin uitsluitend de onrechtmatig bevonden passages
worden gerectificeerd. Neveneffect daarvan zou immers zijn dat afbreuk
wordt gedaan aan de waarschuwing die Panorama mocht laten horen
(hierboven 3.123.18) en aan de waarschuwing die wellicht daarnaast
geventileerd zou mogen worden (3.6).

3.24 Wederom vanuit de gezichtshoek van de vrijheid van meningsuiting
komt het –in elk geval in het onderhavige geval– eveneens onwenselijk
voor om Panorama te veroordelen tot het plaatsen van een tekst waarin
de rechter zelf de nuance zoekt, namelijk een tekst die veraf ligt van
hetgeen door Landmark wordt gevorderd, en van hetgeen Panorama
voorafgaand aan dit kort geding heeft aangeboden.

3.25 Evenzeer onwenselijk is de modaliteit waarin Panorama zou worden
veroordeeld tot rectificatie van de onrechtmatig bevonden passages,
maar daarnaast de vrijheid zou krijgen om naar eigen inzicht haar
waarschuwing te herhalen. Nog daargelaten of Landmark bij deze
modaliteit belang zou hebben –dat zou aan haar eigen beoordeling
kunnen worden overgelaten–, deze modaliteit schept een niet te verwaarlozen
risico van een executiegeschil, dan wel van een nieuwe procedure.

3.26 Tegen deze bezwaren dient het belang te worden afgewogen dat
Landmark heeft bij bescherming van haar goede naam.

3.27 In dit verband moet worden vooropgesteld dat Landmark een
rechtspersoon is, bij wie de publicatie van Panorama per definitie geen
onlustgevoelens kan hebben opgewekt, en die geen rechtsgevoel bezit dat
geschokt kan zijn en door rectificatie bevredigd zou kunnen worden.
onder de ‘goede naam’ van een commercieel werkzame rechtspersoon
kan niets anders worden verstaan dan haar reputatie in de markt, en kan
de aantasting ervan slechts blijken uit omzetschade. Bezien dient dus te
worden of sprake is van onmiddellijk dreigende omzetschade, en of
rectificatie die dreiging zou kunnen afwenden.

3.28 Echter, Landmark heeft desgevraagd meegedeeld op geen enkele
wijze concreet aannemelijk te kunnen maken dat zij omzetschade heeft
geleden. Klaarblijkelijk heeft geen enkele prospect, met wie Landmark
ten tijde van de publicatie in onderhandeling was, afgehaakt of zelfs maar
opheldering gevraagd.

3.29 Anders dan Landmark betoogt is niet (in abstracto) op voorhand
aannemelijk dat zij omzetschade lijdt. Het is immers niet stoutmoedig te
veronderstellen dat deelnemers aan de cursussen van Landmark worden
gevonden onder lieden die reeds een zekere ontvankelijkheid hebben
voor ‘New Age’ programma’s, en evenmin stoutmoedig om te veronderstellen
dat dezulken geen Panoramalezers zijn, althans door het lezen van
Panorama niet tot andere gedachten worden gebracht.

3.30 Tenslotte moet worden betwijfeld of rectificatie thans nog het door
Landmark beoogde effect kan sorteren, vier maanden en zestien afleveringen
na de gewraakte publicatie.

3.31 Afweging van de voors en tegens leidt tot afwijzing van de vordering
tot rectificatie.

Het gevorderde verbod voor de toekomst

3.32 In het licht van de vrijheid van meningsuiting is een vaag geformuleerd
verbod als gevorderd (‘een soortgelijke mededeling’) niet toewijsbaar,
zeker niet nu de oorspronkelijke mededeling slechts gedeeltelijk
onrechtmatig is bevonden.

Het gevorderde voorschot op schadevergoeding

3.33 Deze vordering wordt afgewezen op grond van hetgeen hierboven
is overwogen onder 3.28. en 3.29.

Slotsom; kosten

3.34 De slotsom luidt dat de gevraagde voorzieningen dienen te worden
geweigerd. Landmark zal daarom de kosten van het geding hebben te
dragen.


4 Beslissing

De president, rechtdoende in kort geding:

4.1 Weigert de gevraagde voorzieningen.

4.2 Veroordeelt Landmark in de kosten van het geding, aan de zijde van
VNU gevallen, tot aan deze uitspraak begroot op ƒ400,- aan verschotten
en ƒ1.550,- aan salaris van de procureur.

4.3 Verklaart deze kostenveroordeling uitvoerbaar bij voorraad.


Dit vonnis is in kort geding gewezen door mr C.J.J. van Maanen,
fungerend-president van de arrondissementsrechtbank te Haarlem en in
het openbaar uitgesproken ter terechtzitting van dinsdag 4 mei 1999 in
tegenwoordigheid van de griffier.


HANS MELCHERSFONDS | HERENGRACHT 320 | 1016 CE AMSTERDAM | INFO@HANSMELCHERSFONDS.COM | T +(31)85 - 888.08.89